📚 Yazının içeriği:
- Ek iş sözleşmesi nedir?
- Bu sözleşmeyi kimler, hangi koşullarda yapabilir
- Ek iş ne kadar sürebilir ve nasıl hesaplanır
- İşveren ve çalışanın hak ve yükümlülükleri
- Uygulamadan en sık karşılaşılan örnekler
- SSS – uygulamada en sık sorulan sorular
- Sonuç: Ek iş ne zaman akıllıca bir çözümdür?
Giriş: Yasal güvenceyle esnek çalışma
Günümüz iş piyasası esneklik, ama aynı zamanda yasallık da gerektirir. İster ek gelir elde etmek isteyen bir çalışan, ister ek yardım almak isteyen bir işveren, isterse kanuna uygun bir çözüm arayan bir İK yöneticisi olun – ek iş sözleşmesi doğru seçim olabilir.
Bu yazıda bu sözleşmenin uygulamada nasıl işlediğini, sınırlamalarını ve faydalarını somut örnekler ve en sık sorulan sorularla açıklıyoruz.
1. Ek iş sözleşmesi nedir?
Ek iş sözleşmesi (ugovor o dopunskom radu), iş ilişkisi dışında yapılan bir çalışmadır; başka bir işverenle hâlihazırda iş sözleşmesi bulunan bir çalışanla yapılan özel bir sözleşmedir ve en fazla tam çalışma süresinin üçte biri için yapılabilir.
Ek iş kapsamında çalışan kişiler çalışan statüsüne sahip değildir ve bu nedenle hak ve yükümlülükler bakımından çalışanlarla eşit tutulmazlar. Kendilerine maaş değil, ücret (bedel) ödenir.
Temel özellikler:
- Yazılı olarak yapılır
- Mevcut şirketten çıkış yapılmasını gerektirmez
- Çalışma, asıl işverendeki normal çalışma süresi dışında yapılır
- Bunlar, işverenin faaliyetiyle ilgili olağan işler, yani kadro planında yer alan işler, ama aynı zamanda diğer tüm işler olabilir
- Çalışan, aynı işverenle hem iş sözleşmesi hem de ek iş sözleşmesi yapamaz.
2. Ek iş sözleşmesini kimler yapabilir?
Çalışan:
- Asıl işverenle hâlihazırda bir iş sözleşmesi bulunmalıdır
- mevcut işverende tam zamanlı çalışmalıdır (haftada 40 saat)
- Başka bir işverende en fazla tam çalışma süresinin üçte biri kadar çalışabilir
- Asıl işvereninin onayını alması gerekmez; ancak sağlık çalışanları istisnadır, bu durumda çalışan ek iş sözleşmesi yaptığını sağlık kuruluşunun müdürüne veya sahibine bildirmek zorundadır.
İşveren:
- Başka bir şirkette çalışan bir kişiyi istihdam edebilir
- Kişi iş sözleşmesine dayanarak zaten kayıtlı olduğundan, çalışanı Zorunlu Sosyal Sigorta Merkez Siciline (CROSO) kaydettirmek zorunda değildir.
Yukarıdakilerden, ek iş sözleşmesinin işsiz bir kişiyle ve kısmi süreli çalışan bir kişiyle yapılamayacağı sonucu çıkar.
Bu sözleşme, geçici ve arızi iş sözleşmesiyle çalışan bir kişiyle de yapılamaz, çünkü böyle bir kişi iş ilişkisi içinde değildir.
Aynı şekilde, İş Kanunu’nun 5. maddesi anlamında çalışan statüsüne sahip olmadığı için şahıs şirketi sahibi (girişimci) ek iş sözleşmesi yapamaz.
Müdür, ek iş sözleşmesi yapabilir; yeter ki başka bir işverende tam zamanlı çalışıyor olsun, ancak daha önce belirttiğimiz gibi tam çalışma süresinin en fazla üçte biri kadar.
3. Ek iş ne kadar sürebilir ve nasıl hesaplanır?
Ek iş sözleşmesiyle çalışan kişi, mevcut işverende iş sözleşmesine dayanarak tam zamanlı + çalışma süresinin 1/3’üne kadar başka bir işverende ek iş sözleşmesine dayanarak çalışır.
Ek iş sözleşmesi, eser sözleşmesinde olduğu gibi belirli süreli (ör. bir sezon, proje, geçici iş için) veya belirsiz süreli olabilir; yeter ki ek iş sözleşmesinin yapılma koşulları yerine getirilmiş olsun.
Bu durumda kişi maaşa değil, ücrete (bedele) hak kazanır ve bu sözleşmeye İş Kanunu’nun yanı sıra, diğer hususların yanında sözleşmenin feshi nedenlerini, yani sona erme ve fesih koşullarını düzenleyen Borçlar Kanunu (Zakon o obligacionim odnosima) hükümleri de uygulanır.
4. Ek iş sözleşmesinden doğan hak ve yükümlülükler
Ek iş sözleşmesi yapmış kişiler çalışan statüsüne sahip olmadığından, buna bağlı olarak yıllık izin, ücretli izin, hastalık izni ve asgari ücret haklarına sahip değildirler. Yemek ödeneği, tatil ödeneği ve yol masrafı ödemesi hakları da yoktur.
Çalışanın hakları:
- Ücret (bedel) hakkı
- İş sağlığı ve güvenliğinin korunması hakkı
- Çalışma süresinin kaydedilmesi hakkı
İşverenin yükümlülükleri:
- Çalışma kayıtlarının tutulması
- Ücretin sözleşmeye uygun olarak ödenmesi
- Güvenli çalışma koşullarının sağlanması
5. Pratik örnekler:
- Öğleden sonra özel bir muayenehanede çalışan devlet kliniğindeki bir diş hekimi – ek iş sözleşmesiyle çalıştırılır.
- Hafta sonları bir girişim şirketine danışmanlık yapmak isteyen bir BT mühendisi – yasal ve esnek.
- Boş zamanlarında özel bir dil okulunda eğitim veren bir öğretmen – kanuna uygun, sahte eser sözleşmeleri olmadan.
6. SSS – En sık sorulan sorular
1. Vergi ve primler ödenir mi?
Hayır, çünkü kişi iş sözleşmesine dayanarak asıl işverende zaten sigortalıdır; bu nedenle ikinci işveren CROSO portalına bildirimde bulunmak zorunda değildir.
2. Asıl işverenimin haberi olmadan ek iş yapabilir miyim?
İş sözleşmesi veya şirketin iç düzenlemesi bunu yasaklamıyorsa yapabilirsiniz. İşyeri yönetmeliğinin kontrol edilmesi veya doğrudan onay alınması önerilir.
3. Birden fazla ek iş sözleşmem olabilir mi?
Mümkündür, ancak toplam süre tüm işverenlerde birlikte tam çalışma süresinin ⅓’ünü aşmamalıdır.
4. Bu sözleşme yıllık izin, hastalık izni vb. haklar sağlar mı?
Kanun, iş sözleşmesindeki gibi tam haklar öngörmez; bu anlamda kişinin bu hakları yoktur.
5. Ek iş sözleşmesi nasıl sona erer?
Borçlar Kanunu ve İş Kanunu’nun genel kurallarına uygun olarak – ihbar süresi, anlaşma, sürenin dolması vb. ile ve ayrıca çalışanın ilk işverendeki iş ilişkisi sona erdiğinde.
7. Sonuç: Ek iş ne zaman akıllıca bir seçimdir?
Ek iş sözleşmesi şu durumlarda mükemmel bir çözümdür:
- Çalışan, asıl işini tehlikeye atmadan ek gelir elde etmek istediğinde
- İşverenin ek personele ihtiyacı olduğunda, ancak tam zamanlı değil
- Esnek ve yasal bir çalışma biçimine ihtiyaç duyulduğunda
Doğru uygulandığında bu sözleşme, hukuken riskli olabilecek “kombinasyonlara” gerek kalmadan hem çalışana hem de işverene güvence sağlar.
Not: Bu blog bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut sorularınız ve hukuki destek için lütfen Dvornić Hukuk Bürosu ile iletişime geçin.
