📚 Yazının içeriği
- Giriş
- Belirli süreli iş sözleşmesi nedir?
- İşveren belirli süreli sözleşmeyi ne zaman yapabilir?
- Belirli süreli iş sözleşmesi ne kadar sürebilir?
- Belirli süreli sözleşme ne zaman belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür?
- Belirli süreli çalışanın hakları
- CROSO kaydı ve işe başlama – işverenin yasal yükümlülükleri
- İş hukuku uygulamasından pratik bir örnek
- Belirli süreli sözleşmelerde işverenlerin en sık yaptığı hatalar
- Belirli süreli sözleşme ve deneme süresi – önemli farklar
- SSS – Belirli süreli iş sözleşmesi hakkında sık sorulan sorular
- Sonuç
Bu yazıda belirli süreli iş sözleşmesinin ne olduğunu, işverenin bunu ne zaman yasal olarak yapabileceğini, ne kadar sürebileceğini, çalışanın haklarının neler olduğunu, uygulamada en sık hangi kötüye kullanımların görüldüğünü ve belirli süreli sözleşmenin ne zaman belirsiz süreliye “dönüştüğünü” açıklıyoruz. Yazı, yasal ve güvenli bir iş ilişkisi isteyen hem çalışanlara hem de işverenlere yöneliktir.
1. Giriş
Belirli süreli iş sözleşmesi, uygulamada en yaygın çalışma biçimlerinden biridir; ancak aynı zamanda iş hukukunun en sık yanlış kullanılan kurumlarından biridir. İşverenler bunu çoğu zaman “esnek bir çözüm” olarak görse de İş Kanunu onu kural değil, istisna olarak kabul eder.
Belirli süreli sözleşmenin usulsüz yapılması; denetim cezalarından mahkeme uyuşmazlıklarına, hatta iş ilişkisinin otomatik olarak belirsiz süreli sözleşmeye dönüşmesine kadar ciddi sonuçlar doğurabilir.
Aşağıda belirli süreli iş sözleşmesinin tüm temel yönlerini açık, pratik ve herkesin anlayabileceği şekilde açıklıyoruz.
2. Belirli süreli iş sözleşmesi nedir?
Belirli süreli iş sözleşmesi, iş ilişkisinin önceden belirlenmiş bir süre için veya belirli bir olay gerçekleşene kadar kurulduğu sözleşmedir.
Belirsiz süreli sözleşmeden farklı olarak bu sözleşmede:
- ne zaman sona ereceği önceden bilinir,
- ayrı bir fesih kararı olmadan sürenin dolmasıyla sona erer,
- yalnızca kanunun izin verdiği durumlarda kullanılır.
Önemli: İş Kanunu, belirli süreli sözleşmenin istisna, belirsiz süreli sözleşmenin ise kural olduğunu açıkça öngörür.
3. İşveren belirli süreli sözleşmeyi ne zaman yapabilir?
İşveren, belirli süreli iş sözleşmesini yalnızca objektif ve haklı bir neden varsa yasal olarak yapabilir; örneğin:
- geçici olarak artan iş hacmi
- süresi önceden belirlenmiş bir proje üzerinde çalışma
- işte bulunmayan bir çalışanın yerine çalışma (hastalık izni, doğum izni)
- onaylanmış birleşik oturma ve çalışma iznine sahip bir yabancı ile
- yeni kurulan bir işverende, kuruluşundan itibaren ilk yıl içinde vb.
4. Belirli süreli sözleşme ne kadar sürebilir?
Sırbistan İş Kanunu’na göre belirli süreli iş sözleşmesi en fazla 24 ay sürebilir; bu süre:
- tek bir sözleşmeyle veya
- birbirini izleyen birden fazla sözleşmeyle doldurulabilir
Bu 24 aylık süreye 30 günden kısa aralar da dahil edilir.
Kuralın istisnaları (uygulamada önemli)
Bazı durumlarda sözleşme 24 aydan uzun sürebilir, örneğin:
- süresi önceden belirlenmiş bir proje üzerinde çalışma, en fazla projenin tamamlanmasına kadar; bu durumda projenin tam olarak hangisi olduğunun ve ne kadar süreceğinin belirtilmesi tavsiye edilir,
- geçici olarak işte bulunmayan bir çalışanın yerine çalışma; bu durumda tam olarak hangi çalışanın yerine çalışıldığı belirtilmelidir, ancak çalışanın işte bulunmama nedeninin belirtilmesi gerekmez,
- Yabancılar Kanunu ve Yabancıların İstihdamı Kanunu uyarınca onaylanmış birleşik izne sahip yabancılarla çalışma.
5. Belirli süreli sözleşme ne zaman belirsiz süreli sözleşmeye dönüşebilir?
Bu, uygulamada ortaya çıkan en önemli sorulardan biridir.
Belirli süreli iş sözleşmesi şu durumlarda otomatik olarak belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür:
- çalışan sözleşmenin süresi dolduktan sonra en az beş iş günü çalışmaya devam eder ve işveren buna itiraz etmezse
- belirli süreli sözleşme kanunun izin verdiği süreden uzun sürerse
- işveren gerçek bir iş ilişkisini iş ilişkisi dışındaki başka sözleşmelerle (geçici ve arızi işlere ilişkin sözleşme, eser sözleşmesi vb.) gizlerse.
Bu durumlarda kanun, sözleşmede ne yazdığından bağımsız olarak çalışanı korur ve çalışan, iş ilişkisinin belirsiz süreli olarak kurulduğunun tespiti için dava açabilir.
6. Belirli süreli çalışanın hakları
Belirli süreli çalışanın “daha az hakka” sahip olduğu yaygın bir yanılgıdır. Bu doğru değildir.
Belirli süreli çalışan, belirsiz süreli çalışanla aynı temel haklara sahiptir; bunlar arasında:
- ücret hakkı
- yıllık izin hakkı
- hastalık izni hakkı
- güvenli çalışma koşulları hakkı
- zorunlu sosyal sigortaya kayıt hakkı (CROSO)
Fark yalnızca iş ilişkisinin süresi ve sona ermesindedir. Belirli süreli iş ilişkisinde iş ilişkisi, kurulduğu sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erebilir ve bu durumda işveren yalnızca iş ilişkisinin sona erdiğini tespit eden bir karar verir.
7. CROSO kaydı ve işe başlama
Belirli süreli sözleşmede de aynı kurallar geçerlidir:
İş ilişkisinin yasal olarak kurulması için şunlar gereklidir:
- imzalanmış iş sözleşmesi
- çalışanın işe başlaması
- zorunlu sosyal sigortaya kayıt (CROSO)
8. Uygulamadan pratik bir örnek
Örnek:
Çalışan “artan iş hacmi” nedeniyle 6 aylık belirli süreli bir sözleşme imzalar. Sözleşmenin süresi dolduktan sonra işveren yeni bir sözleşme yapmaz, ancak çalışan iki hafta daha çalışmaya devam eder.
Bu durumda iş ilişkisi, işverenin iradesinden bağımsız olarak belirsiz süreli olarak kurulmuş sayılır.
9. İşverenlerin en sık yaptığı hatalar
Uygulamada en sık şu hatalarla karşılaşılır:
- belirli süreli sözleşmelerin yıllarca art arda “zincirlenmesi”
- belirli süre için gerçek bir nedenin bulunmaması
- çalışanın CROSO’ya kaydettirilmemesi
- belirli süreli sözleşmenin deneme süresi yerine kullanılması
- “süreyi sıfırlamak” için birkaç günlük aralar verilmesi
Tüm bu hatalar kabahat cezalarına ve mahkeme uyuşmazlıklarına yol açabilir.
10. Belirli süreli sözleşme ve deneme süresi – aynı şey değildir
Bu iki kurumu birbirinden ayırmak önemlidir.
- Deneme süresi iş sözleşmesi kapsamında kararlaştırılan bir kurumdur ve belirsiz süreli iş sözleşmesinde de bulunabilir
- belirsiz süreli sözleşmede de bulunabilir
- açıkça belirlenmiş kuralları vardır.
Belirli süreli sözleşme, uygulamada sıkça yanlış şekilde yapılsa da deneme süresinin yerine geçmez.
11. SSS – Belirli süreli sözleşme hakkında sık sorulan sorular
İşveren belirli süreli sözleşmeyi uzatmak zorunda mı?
Uzatabilir; yeter ki belirli süreli sözleşme 24 aydan uzun sürmemiş olsun veya 24 aylık sürenin istisnalarına uygun olsun.
Belirli süreli sözleşmenin süresi dolmadan önce işveren çalışanla sözleşmeye ek protokol yapabilir veya süre dolduktan sonra yeni bir belirli süreli sözleşme ya da belirsiz süreli sözleşme yapabilir.
Belirli süreli çalışanın yıllık izin hakkı var mı?
Evet, işte geçirdiği süreyle orantılı olarak.
Belirli süreli sözleşme süresi dolmadan feshedilebilir mi?
Evet, ancak yalnızca İş Kanunu, işyeri yönetmeliği ve sözleşmede öngörülen koşullar altında.
Belirli süreli sözleşme birden fazla kez uzatılabilir mi?
Uzatılabilir, ancak toplam süre yasal üst sınırı aşmamalıdır.
12. Sonuç
Belirli süreli iş sözleşmesi bir “serbest tercih” değil, iş hukukunun sıkı şekilde düzenlenmiş bir kurumudur. Yanlış uygulanması hem işverenler hem de çalışanlar için sıklıkla hukuki sorunlara yol açar.
Yasal şekilde kullanılırsa – faydalı bir araç olabilir.
Kötüye kullanılırsa – ciddi bir risk haline gelir.
Bu nedenle belirli süreli iş sözleşmesinin her zaman yasal sınırlar ve sonuçlar açıkça anlaşılarak yapılması tavsiye edilir.
Ek bilgi ve hukuki destek için Dvornić Hukuk Bürosu hizmetinizdedir.
Not: Bu blog bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut sorularınız ve hukuki destek için lütfen Dvornić Hukuk Bürosu ile iletişime geçin.
