İçindekiler
- Maaş ne zaman ödenmelidir?
- İşveren maaşı ödemezse ne olur?
- Ödenmeyen maaş bordrosu, yani hesap dökümü nedir?
- İşveren çalışan için hangi primleri öder?
- İşveren asgari ücret üzerinden ne kadar prim öder?
- İşveren primleri ödemezse ne olur?
- İşveren önce maaşı, primleri ise daha sonra öderse ne olur?
- İşverenin prim ödeyip ödemediği nasıl kontrol edilir?
- İşveren hamilelik süresince primleri ödemezse ne olur?
- Ödenmeyen maaşlar nasıl alınır?
- Ödenmeyen maaşlar için işverene nasıl dava açılır?
- Ödenmeyen maaşlara faiz
- İşten çıkarıldıktan sonra ödenmeyen maaşlar
- Ödenmeyen maaşlar iflas sürecinde nasıl tahsil edilir?
- SSS – sıkça sorulan sorular
- Sonuç
Düzenli olarak işe gidiyor, görevlerinizi yerine getiriyorsunuz, ancak maaşınız gecikiyor. İşveren maaşın “gelecek hafta” ödeneceğine söz veriyor ve ardından daha da ciddi bir soru ortaya çıkıyor – bu dönem için primler hiç ödendi mi?
Ödenmeyen maaşlar ve yatırılmayan primler yalnızca çalışanın sorunu değildir. İşveren için ciddi bir iş hukuku, vergi ve finansal risk oluşturabilirler.
Bu nedenle üç şeyi birbirinden ayırmak önemlidir: çalışanın eline geçen net tutar, maaştan hesaplanan vergi ve primler ve işverenin üstlendiği primler.
Aşağıda maaşı ödenmeyen bir çalışanın ne yapabileceğini, primleri nasıl kontrol edebileceğini ve alacakların nasıl tahsil edilebileceğini açıklıyoruz.
1. İşveren maaşı ne zaman ödemek zorundadır?
Maaş, iş sözleşmesi ve işverenin iç düzenlemelerinde belirlenen sürelerde, en az ayda bir kez ödenir.
Sırbistan İş Kanunu’na göre bir önceki ayın maaşı en geç içinde bulunulan ayın sonuna kadar ödenmelidir.
Bu, maaşın ödenmemesinin yalnızca işverenin ticari bir sorunu veya o anki likiditesiyle ilgili bir mesele olmadığı anlamına gelir. Çalışanın yaptığı iş için ücret alma konusunda yasal hakkı vardır.
2. İşveren maaşı ödemezse ne olur?
İşverenin çalışana maaş ödeyecek parası yoksa, yükümlülüğü ortadan kalkmaz.
Özellikle önemli olan, işverenin çalışana maaşın ödenmediği ay için de bordro (maaş hesap dökümü) ile birlikte ödemenin yapılmadığına dair bir bildirim ve ödememe nedenlerini iletmekle yükümlü olmasıdır.
Ödenmeyen maaşın hesap dökümü önemsiz bir kâğıt parçası değildir.
Bu belge icra edilebilir belge niteliği taşıyabilir; bu da çalışana belirli durumlarda, borcun varlığını kanıtlamak için yıllarca dava açmadan icra yoluyla tahsil talep etme imkânı verir.
Bu nedenle maaşı ödenmeyen çalışan, işverenden aldığı tüm bordroları saklamalıdır.
3. Ödenmeyen maaş bordrosu, yani hesap dökümü nedir?
İşveren, İş Kanunu’nun 121. maddesi uyarınca çalışana, kendisine düşen tutarın nasıl belirlendiğini gösteren bir maaş hesap dökümü vermekle yükümlüdür.
Bu dökümde, diğerlerinin yanı sıra, maaş, vergi ve primlere ilişkin bilgiler yer alır.
Maaş ödenmemişse işveren, bir önceki ay için en geç ay sonuna kadar çalışana ilgili hesap dökümünü ve maaşın neden ödenmediğine dair bildirimi vermekle yine de yükümlüdür.
Uygulamada işverenin maaşı ödemediği ve çalışana hesap dökümünü de vermediği sıkça görülür.
Bu, çalışanın durumunu daha da zorlaştırabilir, ancak alacağının kaybolduğu anlamına gelmez.
İşveren, İş Kanunu’nun 273. maddesi uyarınca kabahatten sorumlu tutulabilir ve 800.000 ile 2.000.000 dinar arasında para cezasına çarptırılabilir.
4. İşveren çalışan için hangi primleri yatırır?
Sırbistan’daki çalışanlar için şu primler ödenir:
- emeklilik ve malullük sigortası;
- sağlık sigortası;
- işsizlik sigortası.
İşverenin üstlendiği primlerden söz ederken, bunları çalışanın maaşından hesaplanan primlerden ayırmak önemlidir.
Yürürlükteki oranlara göre çalışanın maaşından şunlar hesaplanır:
- PIO (emeklilik ve malullük sigortası) – %14;
- sağlık sigortası – %5,15;
- işsizlik – %0,75.
İşverenin üstlendiği primler şunlardır:
- PIO (emeklilik ve malullük sigortası) – %10;
- sağlık sigortası – %5,15.
Bu, standart bir maaşta işveren tarafından toplam ilgili matrah üzerinden %15,15 prim hesaplandığı anlamına gelir.
5. İşveren asgari ücret üzerinden ne kadar prim öder?
Bu sorunun her ay için tek ve sabit bir cevabı yoktur.
Tutar şunlara bağlıdır:
- maaşın miktarı;
- ilgili aydaki çalışma saati sayısı;
- en düşük aylık prim matrahı;
- olası vergi indirimleri;
- çalışanın statüsü ve diğer koşullar.
Bu nedenle “asgari ücret üzerinden primler” ifadesi tek ve evrensel bir parasal tutara indirgenmemelidir.
İşveren için hesaplamanın, ilgili hesap dönemine ait yürürlükteki vergi ve prim kurallarına göre doğru yapılması önemlidir.
6. İşveren primleri ödemezse ne olur?
İşveren, çalışan için primleri hesaplamak ve ödemekle yükümlüdür.
Kural olarak primler maaş ödemesiyle eş zamanlı olarak hesaplanır ve ödenir.
Ancak çalışanların çoğu zaman bilmediği önemli bir nokta, işveren maaşı hiç ödemese bile prim yükümlülüğünün ortadan kalkmamasıdır.
Bir önceki ayın maaşı içinde bulunulan ayın son gününe kadar ödenmemişse, işveren bu süre içinde primleri en az öngörülen en düşük aylık matrah üzerinden hesaplamak ve ödemekle yükümlüdür.
Maaşı daha sonra ödediğinde, olası prim farkını da ödemekle yükümlüdür.
Bu nedenle işverenin “Maaşı ödemedim, o yüzden prim ödeme yükümlülüğüm de yoktu” dediği durum hukuken doğru değildir.
7. İşveren önce maaşı, primleri ise daha sonra öderse ne olur?
Kural olarak işveren primleri maaş ödemesiyle eş zamanlı olarak hesaplar ve öder.
Net tutarın çalışana ödenip vergi ve primlerin daha sonraki bir zamana bırakılması, işverenin usulsüz bir uygulaması olabilir.
Bu nedenle çalışanın yalnızca paranın hesabına yatıp yatmadığını değil, zaman zaman prim durumunu da kontrol etmesi faydalıdır.
8. İşverenin prim ödeyip ödemediği nasıl kontrol edilir?
Çalışan, hesaplanan ve ödenen primlerine ilişkin verileri Zorunlu Sosyal Sigorta Merkez Sicili – CROSO portalı üzerinden görüntüleyebilir.
Portal, gerçek kişilerin zorunlu sosyal sigorta primlerine ilişkin kendi verilerini görüntülemesine olanak tanır.
Çalışan hesaplanan ve ödenen primler arasında bir uyumsuzluk fark ederse, özellikle uzun süredir devam ediyorsa, sorunu göz ardı etmemelidir.
9. İşveren hamilelik süresince primleri ödemezse ne olur?
Hamilelik tek başına işvereni prim hesaplama ve ödeme yükümlülüklerinden kurtarmaz.
Ancak hamileliğin korunmasıyla ilgili komplikasyonlar nedeniyle alınan hastalık izninde ve daha sonra doğum izniyle ilgili haklarda, maaş tazminatı, hesaplama ve fonların iadesi konusunda özel kurallar geçerli olabilir.
Bu nedenle şunlar birbirinden ayrılmalıdır:
- çalışanın maaş tazminatı hakkı;
- vergi ve prim hesaplama yükümlülüğü;
- belirli bir tazminatın maliyetini nihai olarak kimin üstlendiği sorusu.
Prim verileri doğru şekilde kaydedilmemişse, belgelerin ve bildirilen verilerin mümkün olan en kısa sürede kontrol edilmesi önerilir.
10. Ödenmeyen maaşlar nasıl alınır?
Maaşını almayan bir çalışan birkaç adım atabilir.
Öncelikle şunların temin edilmesi faydalıdır:
- iş sözleşmesi;
- sözleşme ekleri;
- maaş bordroları;
- banka hesap dökümleri;
- çalışma kayıtları;
- ödenmeyen maaşlarla ilgili işverenle yapılan yazışmalar.
Ardından işverene maaşın ve buna bağlı yükümlülüklerin ödenmesi için yazılı bir talep gönderilebilir.
Ödeme yapılmazsa, belgelere bağlı olarak icra veya dava yolu değerlendirilebilir.
İş Müfettişliğine yetki alanı çerçevesinde başvurmak da mümkündür.
11. Ödenmeyen maaşlar için işverene nasıl dava açılır?
Çalışanın icra edilebilir bir belgeye dayanarak doğrudan tahsil imkânı yoksa veya alacağın miktarı konusunda tartışmalı hususlar varsa, yetkili mahkemede dava açılabilir.
Bu, özel sektör çalışanları için de geçerlidir.
Davada ödenmeyen maaşlar ve diğer ilgili alacaklar faiziyle birlikte talep edilebilir.
İş ilişkisinden doğan parasal alacakların zamanaşımına özellikle dikkat edilmelidir; bu nedenle çalışan harekete geçmeyi yıllarca ertelememelidir.
12. Ödenmeyen maaşlara faiz
İşveren ödemeyi geciktirdiğinde çalışan, ana borcun yanı sıra yasal gecikme faizine de hak kazanabilir.
Faiz, her bir alacağın vadesinden ödendiği tarihe kadar hesaplanır.
Örneğin çalışana art arda altı maaş ödenmemişse, her aylık maaş ayrı bir muaccel alacak oluşturur ve faiz her bir tutarın vadesine göre hesaplanır.
Uzun süreli ödememelerde faiz, toplam alacağın önemli bir kısmını oluşturabilir.
13. İşten çıkarıldıktan sonra ödenmeyen maaşlar
İş ilişkisinin sona ermesi işverenin borcunu ortadan kaldırmaz.
Çalışanın iş ilişkisi sona ererse, işveren ödenmeyen maaşları, tazminatları ve iş ilişkisinden doğan diğer muaccel ödemeleri yine de karşılamak zorundadır.
Bu nedenle çalışan, yalnızca şu nedenlerle geçmiş maaşlar üzerindeki hakkını kaybetmez:
- kendisi istifa etmişse;
- karşılıklı fesih anlaşması imzalamışsa;
- işten çıkarılmışsa;
- işverende belirli süreli çalışması sona ermişse.
Karşılıklı fesihte, karşılıklı alacaklara ilişkin olası beyanlar özellikle dikkatle okunmalıdır.
14. Ödenmeyen maaşlar iflas sürecinde nasıl tahsil edilir?
İşveren hakkında iflas süreci açıldığında durum daha karmaşık hale gelir.
Bu durumda alacak, faaliyetini sürdüren bir işverene karşı olduğu gibi tahsil edilemez.
Çalışan şunlara dikkat etmelidir:
- alacağın iflas sürecinde kaydettirilmesi;
- süreler;
- borç miktarına ilişkin deliller;
- alacağın statüsü;
- iflasta çalışanların özel hakları.
İş Kanunu, hakkında iflas süreci açılan işverenin çalışanları için de özel haklar öngörür; bunlara belirli alacaklar için ve kanunda belirtilen koşullar altında Dayanışma Fonu aracılığıyla sağlanan koruma sistemi de dahildir.
İflasta usul süreleri kısa olduğundan, çalışanın süreç açıldığını öğrenir öğrenmez harekete geçmesi özellikle önemlidir.
15. SSS – sıkça sorulan sorular
İşveren maaşımı ödemediyse bana bordro vermek zorunda mı?
Evet. İşveren, maaşın ödenmediği ay için de ödememe nedenine ilişkin bildirimle birlikte hesap dökümünü vermekle yükümlüdür.
Ödenmeyen maaşın hesap dökümü icra edilebilir belge midir?
İşverenin İş Kanunu’na göre ödemekle yükümlü olduğu maaşın hesap dökümü, icra edilebilir belge niteliğine sahiptir.
İşveren primleri ödemezse ne olur?
Çalışan verileri CROSO portalı üzerinden kontrol edebilir; usulsüzlükler yetkili makamların denetimine konu olabilir. Somut soruna bağlı olarak çalışanın haklarını korumak için hukuki adımlar da atılabilir.
İşveren maaşı ödemediyse primleri ödemek zorunda mı?
Evet. Bir önceki ayın maaşı içinde bulunulan ayın son gününe kadar ödenmemişse, primlerin en az en düşük aylık matrah üzerinden hesaplanması ve ödenmesi yükümlülüğü vardır.
İşveren hangi primleri öder?
Standart bir iş ilişkisinde primler emeklilik ve malullük sigortasını (PIO), sağlık sigortasını ve işsizlik sigortasını kapsar; primlerin bir kısmı çalışana, bir kısmı işverene aittir.
Ödenmeyen maaşım için faiz talep edebilir miyim?
Evet. Vadesi gelmiş ancak ödenmemiş maaşlar için yasal gecikme faizi talep edilebilir.
İşten çıkarılırsam ödenmeyen maaşlar üzerindeki hakkımı kaybeder miyim?
Hayır. İş ilişkisinin sona ermesi, çalışanın daha önce doğmuş parasal alacaklarını ortadan kaldırmaz.
16. Sonuç
Ödenmeyen maaş yalnızca bir “maaş gecikmesi” değildir; primler de işverenin ikincil bir muhasebe yükümlülüğü değildir. Söz konusu olan, çalışanın gelirini, emeklilik ve sağlık sigortasını ve sosyal sigorta sistemindeki diğer haklarını doğrudan etkileyen haklardır.
Bu nedenle çalışanın yalnızca maaşın banka hesabına yatıp yatmadığını takip etmesi değil, bordroları saklaması ve zaman zaman prim durumunu kontrol etmesi de önemlidir.
İşveren için maaşların doğru ve zamanında ödenmesi, vergi ve primlerin hesaplanması ve düzenli kayıt tutulması, yasal iş yürütmenin temel unsurlarından biridir.
Maaş ödenmemişse sorun aylarca veya yıllarca çözümsüz bırakılmamalıdır. Borç miktarı, belgeler ve prim durumu ne kadar erken tespit edilirse, hangi tahsilat ve hak koruma yönteminin en mantıklı olduğunu değerlendirmek o kadar kolay olur.
Not: Bu metin bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir olay için hukuki veya vergisel tavsiye niteliği taşımaz.
Somut sorularınız ve hukuki destek için lütfen Dvornić Hukuk Bürosu ile iletişime geçin.
